Dynamika konfliktów międzyludzkich: Stadia konfliktu, model Glasla i metody rozwiązywania konfliktów (sporów). Psychologia.

Konflikty są nieodłącznym elementem naszego życia. Występują w różnych obszarach naszego życia i mogą zmienić ich stadia, od drobnego konfliktu aż do niekontrolowanej eskalacji i przemocy. Od zarania dziejów istniały konflikty, począwszy od różnic religijnych, granic kolonialnych aż do konfliktów zbrojnych. Mają różne źródła, a także i czynnik biologiczny i psychologiczny, czy też socjologiczny, historyczny, kulturowy, czy ekonomiczny. W sytuacjach kryzysowych uruchamiają się reakcje obronne w sytuacji stresowej lub w sytuacji poczucia zagrożenia (układ limbiczny i ciało migdałowate), które odpowiadają za stan walki, ucieczki lub zastygnięcia. I takimi źródłami konfliktu na tle historycznym są m.in. konflikty z dawnych zaszłości historycznych (np. spory terytorialne), socjologicznym, np. nierówności i podziały na grupy, kulturowym, np. aspekty religijne, czy wartości, ekonomicznym, np. walka o pieniądze, psychologicznym, np. wcześniej wspomniana reakcja organizmu na zagrożenie, czy cechy charakteru, czy też na tle biologicznym m.in. instynkt przetrwania. Także konflikty mają tło polityczne, co przykładem jest różnica poglądów politycznych oraz niezaspokojone potrzeby konkretnej grupy społeczeństwa, w tym polaryzacja. Ważne jest też to, jak możemy rozwiązać konstruktywnie konflikt, dlatego też w niniejszym wpisie przyjrzymy się rodzajami konfliktu oraz tym, jakie są ich stadia i jak możemy konstruktywnie rozwiązać jakiś konflikt (spór).

W pracy, w domu, w relacjach międzyludzkich, a także w obszarze politycznym - wszędzie mamy do czynienia z konfliktami, którą są już od zarania dziejów. Konflikt jest czymś zupełnie naturalny, gdy występują sprzeczności interesów, jednak nie sam konflikt jest problemem, a to, jak my go rozwiązujemy. Niestety, niekiedy potrafimy nasycić konflikt, gdzie jego eskalacja przybiera formę agresji, przemocy. Wiele osób wybiera różną formę rozwiązania konfliktów: jeden unika, wycofuje się, inni używają siły, inni idą na kompromis, współpracę lub próbują łagodzić konflikt. Bierzemy pod uwagę własne interesy i interesy drugiej strony. Osoby dojrzałe emocjonalnie inaczej też będą podchodzić do konfliktów, chcąc w dojrzały sposób jego rozwiązać, natomiast osoby niedojrzałe emocjonalne mogą wykazywać postawę agresywną. Osoby uległe wykazują postawę pasywną (uległą). O asertywności i zachowaniach asertywnych można przeczytać w osobnym poście psychologicznym. [1] Niestety, cechy charakteru, osobowość też mają diametralny wpływ na konflikt i na jego rozwiązanie. Jeśli ktoś wykazuje silny egoizm, nieuczciwość, nielojalność, arogancję, niski stopień empatii i życzliwości jako przykładowe wady charakteru, niestety tutaj też dużym wywieraniem jest rozwiązanie konfliktu, gdzie druga strona nie chce go rozwiązać, a idzie w zaparte. To też ma aspekt psychologiczny, jeśli chodzi o osobowość stron konfliktu. Eskalacja konfliktu i używanie siły nie rozwiązuje problemu, a jeszcze bardziej stwarza problem, tłumi go, zamiast iść na kompromis, mediację, negocjację. Ważnym czynnikiem też, który staje się źródłem konfliktów międzyludzkich, są mechanizmy psychologiczne, a dokładnie polaryzacja "my kontra oni", czy przypisywanie innym złych intencji, w tym błąd atrybucji, czyli skłonność do wyjaśniania zachowań innych, ignorując jednocześnie wpływu sytuacji, czy też otoczenia. Walka jest jednym z 3 reakcji obronnych na skutek doznania stresu, czy poczucia zagrożenia, co o tym pisałem już w poście na temat stresu. [2] Obrazowo też przedstawiłem 4 fazy procesu emocjonalnego, który także odnosi się od reakcji "walcz-uciekaj". [3] W ujęciu filozoficznym, stoicyzm postrzegał, że nie trudne sytuacje, rzeczy, czy wydarzenia powodują stres, niepokój, czy cierpienie (są neutralne dla nas), a to, jak interpretujemy te wydarzenia, o czym już wspomniał Epiktet, filozof stoicki (obojętność rzeczy od nas zależnych). W stoicyzmie kluczowym elementem w rozwiązywaniu sporów była mądrość, sprawiedliwość i rozsądek w działaniu, a nie kierowanie się emocjami m.in. gniewem, co w ten sposób nie działamy racjonalnie, sprawiedliwie i mądrze. 

Nie tylko sama znajomość dynamiki konfliktów i ich stadia są ważne, ale to, jak możemy rozwiązać spór (konflikt), używając konstruktywnych i dojrzałych metod ich rozwiązywania. Ważne, by to obie strony lub inne strony konfliktu, wspólnie szukały porozumienia. Nie tylko powinniśmy kierować się mądrością, sprawiedliwością, ale też empatią, ale też wyrazić swoje zdanie z pozycji "JA", tak, by nie używać pozycji "Ty", co ma charakter atakujący, co nie utrudnia rozwiązywania konfliktów, a je podsyca, co o tej sposobie komunikacji pisałem już na blogu. [4] Także ważne jest uważne słuchanie i nieprzerwanie drugiej osoby, a także zadawaniu pytań stronie konfliktu. O słuchaniu empatycznym także pisałem już na blogu. [5] W niniejszym wpisie przedstawiłem 2 sposoby rozwiązywania konfliktów, gdzie jeden sposób to użycie filozofii stoickiej. Warto pamiętać o innych formach rozwiązywania konfliktów (sporów), jak negocjacje, arbitraż, czy mediację. Może też pomóc psycholog, czy psychoterapeuta w przypadku trudności w relacjach rodzinnych, czy partnerskich, w których występują konflikty (terapia rodzinna, par), ale też niekiedy pomocna jest pomoc u interwenta kryzysowego, gdy konflikt eskaluje do ostrego kryzysu, gdzie zagrożone jest czyjeś poczcie bezpieczeństwa. Ważne, by konfliktów nie unikać, a odpowiednio radzić sobie (zmierzyć się) z nimi.

Przypisy:

1. Asertywność i zachowania asertywne. Jak być asertywnym i jakie komunikaty powinny być asertywne? Psychologia.
2. Stres, czyli jak go kontrolować i jak sobie z nim radzić? Przydatne metody radzenia sobie ze stresem. Psychologia.
3. Psychologia emocji, czyli cztery fazy procesu emocjonalnego. Psychologia.
4. Jak prawidłowo komunikować się z innymi osobami, czyli komunikat z pozycji „JA”. Psychologia.
5. Słuchanie empatyczne. W jaki sposób należy to robić?