Dynamika konfliktów międzyludzkich: Stadia konfliktu, model Glasla i metody rozwiązywania konfliktów (sporów). Psychologia.

Konflikty są nieodłącznym elementem naszego życia. Występują w różnych jego obszarach i mogą zmieniać swoje stadia – od drobnego sporu aż po niekontrolowaną eskalację i przemoc. Od zarania dziejów istniały konflikty: począwszy od różnic religijnych i granic kolonialnych, aż po konflikty zbrojne. Mają one różne źródła, takie jak czynniki biologiczne, psychologiczne, socjologiczne, historyczne, kulturowe czy ekonomiczne. W sytuacjach kryzysowych, w stresie lub w poczuciu zagrożenia, uruchamiają się reakcje obronne (układ limbiczny i ciało migdałowate), które odpowiadają za stan walki, ucieczki lub zastygnięcia. Źródłami konfliktu na tle historycznym są m.in. zaszłości historyczne – np. spory terytorialne; socjologicznym – np. nierówności i podziały na grupy; kulturowym – np. aspekty religijne czy wartości; ekonomicznym – np. walka o pieniądze; psychologicznym – np. wcześniej wspomniana reakcja organizmu na zagrożenie czy cechy charakteru; czy też na tle biologicznym – m.in. instynkt przetrwania. Konflikty mają także tło polityczne, czego przykładem są różnice poglądów oraz niezaspokojone potrzeby konkretnej grupy społeczeństwa, w tym polaryzacja. Ważne jest też to, jak możemy konstruktywnie rozwiązać konflikt, dlatego też w niniejszym wpisie przyjrzymy się rodzajom konfliktów oraz temu, jakie są ich stadia i jak możemy konstruktywnie rozwiązać dany spór (konflikt).

W pracy, w domu, w relacjach międzyludzkich, a także w obszarze politycznym – wszędzie mamy do czynienia z konfliktami, które towarzyszą nam już od zarania dziejów. Konflikt jest czymś zupełnie naturalnym, gdy występują sprzeczności interesów, jednak nie sam konflikt jest problemem, a to, jak go rozwiązujemy. Niestety, niekiedy potrafimy nasycić konflikt, w wyniku czego jego eskalacja przybiera formę agresji lub przemocy. Wiele osób wybiera różne formy rozwiązywania konfliktów: jedni ich unikają i wycofują się, inni używają siły, jeszcze inni idą na kompromis, współpracują lub próbują łagodzić konflikt. Bierzemy pod uwagę własne interesy i interesy drugiej strony. Osoby dojrzałe emocjonalnie inaczej też będą podchodzić do konfliktów, chcąc w dojrzały sposób je rozwiązać, natomiast osoby niedojrzałe emocjonalnie mogą wykazywać postawę agresywną. Osoby uległe wykazują postawę pasywną (uległą). O asertywności i zachowaniach asertywnych można przeczytać w osobnym poście psychologicznym. [1] Niestety, cechy charakteru i osobowość też mają diametralny wpływ na konflikt i na jego rozwiązanie. Jeśli ktoś wykazuje silny egoizm, nieuczciwość, nielojalność, arogancję, niski stopień empatii i życzliwości jako przykładowe wady charakteru, to dużym wyzwaniem jest rozwiązanie konfliktu w sytuacji, gdy druga strona nie chce go rozwiązać, a idzie w zaparte. To też ma aspekt psychologiczny, jeśli chodzi o osobowość stron konfliktu. Eskalacja konfliktu i używanie siły nie rozwiązują problemu, a jeszcze bardziej go potęgują i tłumią, zamiast prowadzić do kompromisu, mediacji czy negocjacji. Ważnym czynnikiem, który staje się źródłem konfliktów międzyludzkich, są też mechanizmy psychologiczne, a dokładnie polaryzacja „my kontra oni” czy przypisywanie innym złych intencji, w tym błąd atrybucji, czyli skłonność do wyjaśniania zachowań innych przy jednoczesnym ignorowaniu wpływu sytuacji czy też otoczenia. Walka jest jedną z trzech reakcji obronnych na skutek doznania stresu czy poczucia zagrożenia, o czym pisałem już w poście na temat stresu. [2] Obrazowo też przedstawiłem cztery fazy procesu emocjonalnego, który także odnosi się do reakcji „walcz lub uciekaj”. [3] W ujęciu filozoficznym stoicyzm zakładał, że to nie trudne sytuacje, rzeczy czy wydarzenia powodują stres, niepokój czy cierpienie (są one dla nas neutralne), a to, jak interpretujemy te wydarzenia, o czym wspomniał już Epiktet, filozof stoicki (obojętność rzeczy od nas niezależnych). W stoicyzmie kluczowymi elementami w rozwiązywaniu sporów były mądrość, sprawiedliwość i rozsądek w działaniu, a nie kierowanie się emocjami, np. gniewem, przez co nie działamy racjonalnie, mądrze i sprawiedliwie.

Nie tylko sama znajomość dynamiki konfliktów i ich stadiów jest ważna, ale to, jak możemy rozwiązać spór (konflikt), używając konstruktywnych i dojrzałych metod ich rozwiązywania. Ważne, by obie strony lub inne strony konfliktu wspólnie szukały porozumienia. Powinniśmy kierować się nie tylko mądrością i sprawiedliwością, ale też empatią oraz wyrazić swoje zdanie z pozycji „JA”, tak by nie używać pozycji „TY”, co ma charakter atakujący, co nie ułatwia rozwiązywania konfliktów, a je podsyca; o tym sposobie komunikacji pisałem już na blogu. [4] Także ważne jest uważne słuchanie i nieprzerywanie drugiej osobie, a także zadawanie pytań stronie konfliktu. O słuchaniu empatycznym także pisałem już na blogu. [5] W niniejszym wpisie przedstawiłem dwa sposoby rozwiązywania konfliktów, gdzie jeden sposób to użycie filozofii stoickiej. Warto pamiętać o innych formach rozwiązywania konfliktów (sporów), jak negocjacje, arbitraż czy mediacje. Może też pomóc psycholog czy psychoterapeuta w przypadku trudności w relacjach rodzinnych czy partnerskich, w których występują konflikty (terapia rodzinna, par), ale też niekiedy pomocna jest pomoc interwenta kryzysowego, gdy konflikt eskaluje do ostrego kryzysu, w którym zagrożone jest czyjeś poczucie bezpieczeństwa. Ważne, by konfliktów nie unikać, a odpowiednio radzić sobie (zmierzyć się) z nimi.

Przypisy:

1. Asertywność i zachowania asertywne. Jak być asertywnym i jakie komunikaty powinny być asertywne? Psychologia.
2. Stres, czyli jak go kontrolować i jak sobie z nim radzić? Przydatne metody radzenia sobie ze stresem. Psychologia.
3. Psychologia emocji, czyli cztery fazy procesu emocjonalnego. Psychologia.
4. Jak prawidłowo komunikować się z innymi osobami, czyli komunikat z pozycji „JA”. Psychologia.
5. Słuchanie empatyczne. W jaki sposób należy to robić?