Życie w toksycznym (dysfunkcyjnym) środowisku rodzinnym: Jak żyć w toksycznej (dysfunkcyjnej) rodzinie i nie stracić siebie? Stoickie i psychologiczne strategie do radzenia sobie z trudnymi (toksycznymi) relacjami rodzinnymi. Psychologia i filozofia.

Często myślimy, że toksyczne (dysfunkcyjne) środowisko rodzinne to takie, w którym panuje przemoc czy też uzależnienie. Relacje takie mogą być bardziej subtelne, jak nieustanna krytyka ukryta pod maską „troski”, manipulacje emocjonalne, parentyfikacja, brak stabilności i poczucia bezpieczeństwa, brak szanowania granic, warunkowa miłość czy też instrumentalne traktowanie dziecka. Życie w takim środowisku rodzinnym ma duży wpływ na rozwój dziecka i jego poczucie własnej wartości, co może wpłynąć diametralnie na życie dorosłego człowieka. Życie w takim środowisku rodzinnym jest nie tylko stresujące, ale też ogromnie obciążające emocjonalnie. Nazwanie takich relacji „toksycznymi” wynika z ich wpływu na nasze zdrowie psychiczne i na jakość naszego życia. Rodzina toksyczna (dysfunkcyjna), z punktu widzenia psychologii systemowej czy relacji, opiera się na braku dobrych wzorców zachowań i relacji rodzinnych, co ma znaczący wpływ na rozwój dziecka. W ujęciu filozoficznym w toksycznych relacjach rodzinnych występuje nie tylko upadek wartości etycznych i moralnych, ale także naruszenie autonomii jednostki i jej wolności, a także godności osobistej. Bez względu na to, czy dorastaliśmy w takiej rodzinie, czy nadal żyjemy w takim środowisku, warto wiedzieć, jak możemy poradzić sobie w sytuacji, kiedy mamy kontakt z toksyczną (dysfunkcyjną) rodziną. W niniejszym wpisie dowiemy się o różnych metodach znanych z psychologii i filozofii stoickiej, które pomogą nam odzyskać kontrolę nad naszym życiem oraz odzyskać spokój i dobrostan psychiczny.

Na blogu już pojawił się wpis, w którym wyjaśniono, czym jest rodzina dysfunkcyjna (toksyczna), jakie są cechy charakterystyczne dla rodziny dysfunkcyjnej (toksycznej), wpływ wychowywania się dziecka w takim środowisku oraz źródło i przyczyna dysfunkcji w rodzinie. [1] Choć tam głównie odnosiłem się do aspektów psychologicznych dysfunkcji rodziny, to należy szczególnie uwzględnić inne czynniki, jak czynniki ekonomiczne i gospodarcze, a także degradację wartości i norm społecznych, problemy systemowe związane z pomocą społeczną, ale także czynniki kulturowe (niska kultura pedagogiczna rodziców oraz brak wiedzy psychologicznej nt. wychowywania dziecka i jego rozwoju). We wcześniej wspomnianym wpisie opisałem różne aspekty psychologiczne, które uniemożliwiają stworzenie dojrzałej relacji rodzinnej. Mowa głównie o wadach charakteru (deficytach) członków rodziny, które doprowadzają do dysfunkcji, takich jak silny egoizm, skrajny egocentryzm (narcyzm), impulsywność, unikanie brania odpowiedzialności czy też np. niedojrzałość emocjonalna (o niedojrzałości emocjonalnej pojawił się wpis na blogu [2]). To wszystko to zbitek różnych zjawisk i czynników, które sprawiają, że rodzina staje się dysfunkcyjna. Jednym słowem, taka rodzina nie spełnia żadnych potrzeb egzystencjalnych, społecznych czy emocjonalnych.

Obecnie mamy różne publikacje z dziedziny psychologii, które odnoszą się do negatywnego wpływu rozwoju dziecka w dysfunkcyjnym (toksycznym) środowisku rodzinnym, także na jego dorosłość. Jednym z nich jest zespół zachowań, cech czy też schematów, które ukształtowały się w okresie dorastania dziecka wychowującego się w dysfunkcyjnym (toksycznym) środowisku rodzinnym, zwanym syndromem DDD oraz DDA (w przypadku, gdy w rodzinie występował dodatkowo problem alkoholowy). Na ten temat pojawił się wpis na moim blogu. [3] Co ważne, syndrom DDD/DDA to wyłącznie opis zachowań dorosłej osoby, która dorastała w takim dysfunkcyjnym systemie rodzinnym, czego nie należy traktować jako zaburzenia czy diagnozy! Nie każdy musi wykazywać większość opisanych zachowań związanych z syndromem DDD/DDA, jednak może wystąpić szereg opisanych zachowań czy cech charakterystycznych dla syndromu DDA lub DDD w przypadku osób, które wychowywały się w toksycznych, dysfunkcyjnych rodzinach. Warto dodać, że rozumienie tego syndromu pomaga nam zrozumieć przyczynę naszych zachowań, jednak nie powinniśmy identyfikować się z tym syndromem, ponieważ ogranicza on nasz potencjał i możliwości pracy nad sobą. Już stoicyzm uczył nas, że nie mamy wpływu na naszą przeszłość i na zachowania rodziny, ale mamy wpływ na nasze reakcje, zachowanie, postawę czy na nasze działania. Zamiast identyfikować się z etykietą DDD/DDA, zadajmy sobie kluczowe pytania: Czy mam wpływ na przeszłość? Czy mam wpływ na moją rodzinę? Jak mogę wykorzystać trudne doświadczenia z przeszłości do mojego rozwoju? Czego mogę się nauczyć z tych doświadczeń?

Jak zatem żyć w toksycznym (dysfunkcyjnym) środowisku rodzinnym? Co możemy zrobić, by odzyskać spokój, zadbać o dobrostan psychiczny i jakość życia? Co możemy zrobić, jeśli mamy kontakt z trudną (toksyczną) rodziną? Jedną z ważnych metod radzenia sobie z trudnymi (toksycznymi) rodzicami jest stawianie granic (asertywność).  Na temat asertywności czy też stawiania granic wielokrotnie pisałem na blogu. Pojawił się także wpis na temat stawiania granic w rodzinie. [4] Chciałbym przedstawić kilka ważnych metod i strategii, które pomogą nam poradzić sobie z trudnymi (toksycznymi) rodzicami. To nie tylko zestaw psychologicznych, ale także stoickich metod, które warto stosować w praktyce. W poniższych grafikach, w których przedstawiłem psychologiczno-stoickie metody radzenia sobie z trudnymi (toksycznymi) rodzicami, podałem kilka cytatów od różnych filozofów stoickich, które idealnie odnoszą się do danej strategii czy metody. Mam nadzieję, że wpis ten pomoże Wam poradzić sobie z trudnymi rodzicami i odzyskacie dzięki temu spokój i jakość życia poprzez stosowanie metod oraz strategii, które poniżej przedstawiłem. 

Przypisy:

1. Rodzina dysfunkcyjna (toksyczna) - charakterystyczne cechy rodziny dysfunkcyjnej (toksycznej). Psychologia.
2. Niedojrzałość emocjonalna – czym jest i jakie są cechy osób niedojrzałych emocjonalnie. Psychologia.
3. Syndrom DDD. Czym jest syndrom DDD i wpływ wychowywania się w rodzinie dysfunkcyjnej na dorosłość. Psychologia.
4. Jak być asertywnym i stawiać granice w rodzinie? Przykładowe komunikaty asertywne. Psychologia.